Χτίζουμε σπίτια. Για ποιους;

Ένα διαμέρισμα μπορεί να είναι πολλά πράγματα. Για έναν επενδυτή, μια ευκαιρία απόδοσης. Για έναν κατασκευαστή, ένα επιχειρηματικό σχέδιο. Για μια τράπεζα, μια χρηματοδότηση. Για έναν νέο άνθρωπο, όμως, μπορεί να είναι κάτι πολύ πιο απλό: η δυνατότητα να ξεκινήσει τη δική του ζωή.

Το ίδιο ακίνητο. Διαφορετικές πραγματικότητες.

Στην Κύπρο χτίζουμε. Οι γερανοί αποτελούν πλέον γνώριμο στοιχείο του αστικού τοπίου, νέες πολυκατοικίες εμφανίζονται σε γειτονιές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια είχαν εντελώς διαφορετική εικόνα και η ανάπτυξη ακινήτων προβάλλεται ως ένδειξη οικονομικής δυναμικής.

Κι όμως, όσο οι πόλεις μας γεμίζουν καινούργια κτίρια, τόσο πιο επίμονο γίνεται ένα ερώτημα: ποιοι μπορούν τελικά να ζήσουν μέσα σε αυτά;

Η αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μεγαλύτερη πρόσβαση στην κατοικία. Μπορεί να χτίζονται περισσότερα διαμερίσματα, χωρίς αυτά να ανταποκρίνονται στις οικονομικές δυνατότητες των ανθρώπων που αναζητούν το πρώτο τους σπίτι.

Δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό στο να αποτελεί ένα ακίνητο επένδυση. Η επιχειρηματικότητα, οι κατασκευές και η προσέλκυση κεφαλαίων αποτελούν μέρος μιας οικονομίας που αναπτύσσεται. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αξία του σπιτιού ως επενδυτικού προϊόντος κυριαρχεί τόσο στη δημόσια συζήτηση, ώστε να ξεχνάμε την αξία του ως χώρου ζωής.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς της αγοράς υπάρχουν άνθρωποι που αναβάλλουν αποφάσεις. Ένας νέος που εργάζεται, αλλά δυσκολεύεται να συγκεντρώσει την προκαταβολή για ένα στεγαστικό δάνειο. Ένα ζευγάρι που υπολογίζει ξανά και ξανά αν μπορεί να αντέξει ένα ενοίκιο. Ένας εργαζόμενος που αναγκάζεται να αναζητήσει κατοικία ολοένα πιο μακριά από τη δουλειά του.

Δεν πρόκειται απλώς για οικονομικές δυσκολίες. Πρόκειται για επιλογές ζωής που περιορίζονται.

Και υπάρχει εδώ μια ανισότητα που αξίζει μεγαλύτερη προσοχή. Δύο νέοι μπορεί να έχουν την ίδια ηλικία, παρόμοια εκπαίδευση, αντίστοιχους μισθούς και την ίδια διάθεση να εργαστούν. Αν όμως ο ένας έχει οικογενειακή περιουσία ή οικονομική στήριξη και ο άλλος όχι, οι δυνατότητές τους να αποκτήσουν κατοικία μπορεί να διαφέρουν σημαντικά.

Η προσωπική προσπάθεια παραμένει σημαντική. Αλλά δεν αρκεί πάντοτε για να καλύψει την απόσταση ανάμεσα στο εισόδημα και στο κόστος μιας κατοικίας.

Και η ανεξαρτησία δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από το τι μπορεί να προσφέρει η προηγούμενη γενιά.

Ασφαλώς, η στεγαστική πραγματικότητα δεν είναι ίδια για όλους ούτε σε κάθε περιοχή της Κύπρου. Υπάρχουν νοικοκυριά με ιδιόκτητη κατοικία, διαφορετικά επίπεδα εισοδήματος και διαφορετικές ανάγκες. Δεν χρειάζεται να παρουσιάζουμε ολόκληρη την κοινωνία ως στεγαστικά αποκλεισμένη για να αναγνωρίσουμε ότι η πρόσβαση στην πρώτη κατοικία αποτελεί σοβαρή πρόκληση για ένα μέρος της νέας γενιάς.

Αυτό ακριβώς πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης.

Όχι μόνο πόσες νέες κατοικίες θα κατασκευαστούν, αλλά τι είδους κατοικίες, σε ποιες περιοχές και για ποιους ανθρώπους. Όχι μόνο πόσο αυξάνεται η αξία των ακινήτων, αλλά πώς εξελίσσεται η σχέση των τιμών με τους μισθούς. Όχι μόνο πόσες επενδύσεις προσελκύουμε, αλλά αν δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε όσοι εργάζονται εδώ να μπορούν και να ζουν εδώ.

Η στεγαστική πολιτική χρειάζεται συνδυασμό λύσεων. Περισσότερες προσιτές κατοικίες, αποτελεσματικό πολεοδομικό σχεδιασμό, αξιοποίηση διαθέσιμης γης, ουσιαστική στήριξη εκείνων που έχουν πραγματική ανάγκη και μέτρα που δεν θα εξανεμίζονται από νέες αυξήσεις τιμών.

Κυρίως, όμως, χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε τη στέγαση ως ζήτημα που επηρεάζει την κοινωνική συνοχή και τις προοπτικές μιας ολόκληρης γενιάς.

Δεν είναι μικρό πράγμα να μπορεί ένας άνθρωπος να φύγει από το πατρικό του, να δημιουργήσει το δικό του νοικοκυριό, να αισθανθεί ότι η εργασία του τού επιτρέπει να σταθεί στα πόδια του. Δεν είναι πολυτέλεια να μπορεί να σχεδιάζει το αύριο χωρίς κάθε του απόφαση να εξαρτάται από την επόμενη αύξηση του ενοικίου.

Ίσως γι’ αυτό χρειάζεται να επανεξετάσουμε και τον τρόπο με τον οποίο ορίζουμε την επιτυχία μιας πόλης.

Μια πόλη δεν είναι μόνο τα κτίριά της. Είναι οι άνθρωποι που μπορούν να κατοικούν σε αυτά, οι γειτονιές που διατηρούν τη ζωή τους, οι νέοι που έχουν λόγο να μείνουν και να δημιουργήσουν εκεί.

Μπορούμε να χτίζουμε ψηλότερα, ακριβότερα και περισσότερα. Αυτό, όμως, δεν απαντά από μόνο του στο ερώτημα αν χτίζουμε μια καλύτερη κοινωνία.

Γιατί η πραγματική αξία μιας πόλης δεν βρίσκεται μόνο στο πόσο κοστίζει να αγοράσεις ένα σπίτι μέσα σε αυτήν. Βρίσκεται και στο κατά πόσο οι άνθρωποί της έχουν τη δυνατότητα να το κάνουν σπίτι τους.