Το δίκαιο της ισχύος και η ισχύς του διεθνούς δικαίου

Ο Θουκυδίδης περιγράφει με απλότητα και σαφήνεια την δύναμη της ισχύος στις σχέσεις δυο κρατών με αντικρουόμενα συμφέροντα.

«Δεν έχει νόημα να συζητούμε για το τι είναι δίκαιο ή άδικο. Όταν υπάρχει μεγάλη διαφορά δύναμης, οι ισχυροί επιβάλλουν αυτό που μπορούν να επιβάλουν και οι αδύναμοι αποδέχονται αυτό που είναι αναγκασμένοι να αποδεχθούν.»

Αυτή είναι μια θαυμάσια περιγραφή του άγραφου νόμου που καθόριζε της σχέσεις ανάμεσα στα κράτη. Η δύναμη επιβαλλόταν του δικαίου και η αδυναμία αναγκαζόταν να αποδεχτεί την επιβολή. Ο αδύνατος δεν είχε κανένα τρόπο να διεκδικήσει το δίκαιο του εκτός από την ισχύ των όπλων. Ο ισχυρός δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα για να επιβάλει τη θέληση και το συμφέρον του. Ανασταλτικός παράγοντας ήταν μόνο η μικρή διαφορά της ισχύος και ιδιαίτερα ο εξοπλισμός της ισχύος με την αποφασιστικότητα και τον ηρωισμό, όταν ο αδύνατος πολεμούσε για να υπερασπιστεί το δίκαιό του, την εθνική του υπόσταση και κυριαρχία και το μέλλον των επόμενων γενιών.

Σήμερα φυσικά η κατάσταση έχει αλλάξει. Η ισχύς έχει και πάλι το απάνω χέρι. Όμως ο πολιτικός πολιτισμός δημιούργησε και άλλες συνθήκες, που έχουν θεωρητικά τη δύναμη να περιορίσουν την ισχύ του θύτη και να ενισχύσουν την αδυναμία του θύματος. Ανάμεσα στη δύναμη του ισχυρού και την αδυναμία του αδύνατου μπήκε και η ισχύς του δικαίου. Όταν ο ισχυρός έχει και την ισχύ του δικαίου, τότε γίνεται ακαταμάχητος. Επιβάλλει το δίκαιο, που συμπληρώνει τη δύναμή του.

Όταν ο ισχυρός δεν έχει το δίκαιο με το μέρος του η επιβολή του συναντά κάποια εμπόδια. Τα εμπόδια αυτά είναι οι κανόνες του διεθνούς δικαίου, οι συμφωνίες που υπογράφουν τα κράτη και θεσμοθετούν το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή σώματα στα οποία μπορεί να προσφύγει το αδύνατο θύμα. Ο κύριος θεσμός του διεθνούς δικαίου είναι ο Ο.Η.Ε. που μέλη του είναι σχεδόν όλες οι χώρες του πλανήτη.

Δεύτερος, αλλά ισχυρότερος θεσμός είναι το Σ.Α., με πέντε μόνιμα και ΧΧ εναλλασσόμενα μέλη. Φυσικά τα πέντε μόνιμα μέλη είναι πέντε από τις ισχυρότερες χώρες του πλανήτη, που έχουν την ισχύ να επιβάλουν τις αποφάσεις τους. Φυσικά αυτό δεν συμβαίνει για λόγους που θα δούμε στη συνέχεια.

Σήμερα θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε τη διαπίστωση του Θουκιδίδη, αναφέραμε στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου, με κάποιες αλλαγές, ως εξής: «Δεν έχει νόημα να συζητούμε για το τι είναι δίκαιο ή άδικο. Όταν υπάρχει μεγάλη διαφορά δύναμης, οι ισχυροί επιβάλλουν αυτό που μπορούν να επιβάλουν ονομάζοντας την πράξη τους εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και οι αδύναμοι αποδέχονται αυτό που είναι αναγκασμένοι να αποδεχθούν γνωρίζοντας ότι το διεθνές δίκαιο δεν έχει πρακτική ισχύ.»

Το χειρότερο είναι ότι το δίκαιο της ζούγκλας στα χρόνια του Θουκιδίδη έχει μετατραπεί σε ζούγκλα του διεθνούς δικαίου σήμερα. Αφού σήμερα ακούομε από βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ τους ισχυρούς που διαχρονικά παραβαίνουν το διεθνές δίκαιο κατακτώντας αδύνατους λαούς, να καλούν τις χώρες του ΟΗΕ, αλλά και τον θύμα της εισβολής τους, να εφαρμόσουν το διεθνές δίκαιο και αναγνωρίσουν την παράνομη κατοχή.

Κανένα κράτος δεν αντιδρά. Όλοι ανέχονται τη διεθνή ζούγκλα. Οι ισχυροί πιστεύοντας στο δίκαιο της ισχύος και οι άλλοι εφαρμόζοντας την ανοχή και την ισχύ του συμφέροντος. Και τα αδύνατα θύματα υποκύπτουν ή κολακεύουν τους ισχυρούς, ενώ μερικοί γιγαντώνονται από το ηθικό του δικαίου και συνεχίζουν να αγωνίζονται ή τουλάχιστον να μην υποκύπτουν.

΄Ετσι το δίκαιο του ισχυρού πάντα θα επιβάλλεται, είτε με ωμότητα και περιφρόνηση, είτε με ανήθικη νομιμοποίηση της ισχύος. Σήμερα οι ισχυροί καθορίζουν ποιοι αδικούν και ποιοι αδικούνται, ποιοι έχουν δικαίωμα εξοπλισμού και σε ποιους απαγορεύεται να ενισχύουν την άμυνά τους ή να κατέχουν όπλα, που μόνο οι ισχυροί δικαιούνται να κατέχουν, για να προστατεύουν την διεθνή τάξη, την δικαιοσύνη και τη δημοκρατία ή απλώς τα νόμιμα ή παράνομα συμφέροντά τους.