Η επίδειξη τουρκικού soft power στον Λίβανο – και γιατί μας αφορά 

Ο υιός Ερντογάν, Μπιλάλ, βρίσκεται στον Λίβανο στο πλαίσιο μιας τριήμερης επίσκεψης-επίδειξης «ήπιας ισχύος» για λογαριασμό του πατέρα του. Η προσπάθεια ενίσχυσης της τουρκικής παρουσίας στον Λίβανο, με οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά μέσα, έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία πιέζει με κάθε τρόπο για μεγαλύτερο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και στην περιοχή του Λιβάνου και της Συρίας.

Η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, λόγω των τουρκικών αντιδράσεων στη συμφωνία οριοθέτησης της κυπρολιβανικής ΑΟΖ αλλά και για πολλούς άλλους λόγους, με δεδομένη τη σχέση της Κύπρου με τον Λίβανο, όπως και το κλίμα στη γειτονική χώρα, σε μια περίοδο κατά την οποία η ηγεσία της προσπαθεί να ελέγξει την τρομοκρατική Χεζμπολάχ, εντολοδόχο του Ιράν.

Η επίσκεψη, που άρχισε χθες, συμπίπτει με την έγκριση από το λιβανικό Κοινοβούλιο συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία, ενώ η Άγκυρα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχει σε μελλοντική διεθνή δύναμη στον νότιο Λίβανο, μετά τον τερματισμό της αποστολής της UNIFIL στο τέλος του χρόνου, κάτι που δεν είναι άσχετο με τις προσπάθειές της να διεισδύσει με κάθε τρόπο σε περιοχές πλησιέστερα στο Ισραήλ.

Ο ίδιος ο Ταγίπ Ερντογάν είχε εκφράσει τον περασμένο Ιούλιο, κατά τη συνάντησή του με τον Ζοζέφ Αούν στην Άγκυρα, την πρόθεση της Τουρκίας να συμμετάσχει σε νέα διεθνή αποστολή.

Ωστόσο, σύμφωνα με ισραηλινά δημοσιεύματα, μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να συναντήσει την αντίθεση του Ισραήλ, λόγω της έντονης αντιπαράθεσης των δύο χωρών και των ισραηλινών επιφυλάξεων για παρουσία τουρκικών στρατευμάτων κοντά στα βόρεια σύνορά του.

Ο Μπιλάλ Ερντογάν συναντήθηκε με τον Πρόεδρο Ζοζέφ Αούν, ο οποίος εξέφρασε την επιθυμία για μια νέα περίοδο συνεργασίας στους τομείς των επενδύσεων, της ανοικοδόμησης, του εμπορίου, του τουρισμού και των υποδομών. Ο υιός του Ερντογάν διαβεβαίωσε ότι η Άγκυρα στηρίζει την προσπάθεια του λιβανικού κράτους να επεκτείνει την κυριαρχία του σε ολόκληρη την επικράτεια, μέσω των ενόπλων δυνάμεων.

Παρότι δεν κατέχει κυβερνητικό αξίωμα, ο Μπιλάλ Ερντογάν είχε επίσης επαφές με τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου Ναμπίχ Μπέρι, τον Δρούζο ηγέτη Ουαλίντ Τζουμπλάτ, πολιτικούς και θρησκευτικούς παράγοντες. Είναι άλλωστε επικεφαλής του βακουφίου İlim Yayma, το οποίο δραστηριοποιείται —επισήμως— στην εκπαίδευση και διατηρεί σχέσεις με οργανώσεις της τουρκικής κοινωνίας των (φιλοερντογανικών) πολιτών.

Συμμετείχε και σε συνάντηση στρατηγικού διαλόγου Τουρκίας–Λιβάνου στη Βηρυτό, με τη συμμετοχή κυβερνητικών αξιωματούχων και επιχειρηματιών, υποστηρίζοντας ότι η σταθερότητα του Λιβάνου και της Συρίας εξυπηρετεί άμεσα τα τουρκικά συμφέροντα.

Η συμφωνία που ενέκρινε το λιβανικό Κοινοβούλιο προβλέπει χρηματοδότηση τριών εκατομμυρίων δολαρίων, σε βάθος πενταετίας, με δυνατότητες μεταφοράς εξοπλισμού, τεχνογνωσίας και υποστήριξης των λιβανικών ενόπλων δυνάμεων.

Δεν είναι, βέβαια, κάτι πρωτόγνωρο. Υπάρχει συμφωνία-πλαίσιο από το 2010. Ωστόσο, δεκαέξι χρόνια μετά, το σκηνικό έχει αλλάξει εντελώς. Κανείς δεν πιστεύει ότι η τουρκική ανάμιξη είναι μια κίνηση αβρότητας στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Ούτε, φυσικά, είναι τυχαίο ότι το βάρος της επίσκεψης, πέραν των επαφών στη Βηρυτό, αφορά τον σουνιτικό βόρειο Λίβανο, πέριξ της Τρίπολης, όπου η Τουρκία πάντοτε διατηρούσε ισχυρά τα ερείσματά της στη σουνιτική κοινότητα. 

Η Τρίπολη διαθέτει επίσης σημαντικό λιμάνι, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει κόμβο εμπορικών μεταφορών μεταξύ Τουρκίας, Λιβάνου και αραβικών αγορών μέσω Συρίας.

Η τουρκική υπηρεσία συνεργασίας TİKA χρηματοδοτεί επί χρόνια —θεωρητικά— εκπαιδευτικά, υγειονομικά και πολιτιστικά προγράμματα, καθώς και έργα αποκατάστασης οθωμανικών μνημείων. Έχει ολοκληρώσει, πίσω από αυτή τη βιτρίνα, πάνω από 170 τέτοια πρότζεκτ. Ωστόσο, στην πορεία αποκαλύφθηκαν οι διασυνδέσεις της με τη Χαμάς, όπως και ο ρόλος της στη μεταφορά κεφαλαίων στη Γάζα για την τρομοκρατική οργάνωση, καθώς και σε άλλες σκοτεινές δραστηριότητες.

Το ενδιαφέρον, όσο και ανησυχητικό για εμάς, ζήτημα είναι αυτό της ΑΟΖ. Μετά από πολλά χρόνια αναμονής, λόγω και της εκκρεμότητας οριοθέτησης ΑΟΖ ανάμεσα στον Λίβανο και το Ισραήλ, η Κύπρος πέτυχε πριν από περίπου έναν χρόνο την υπογραφή της συμφωνίας με τον Λίβανο.

Η Τουρκία αντέδρασε επισήμως, με το γνωστό τροπάρι ότι παραβλέπονται τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων, παρότι αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή βρίσκεται εκτός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι η Βηρυτός εξετάζει αναθεώρηση της συμφωνίας. Ωστόσο, η διεύρυνση των τουρκολιβανικών σχέσεων προσθέτει μία ακόμη παράμετρο στις περιφερειακές ισορροπίες που ενδιαφέρουν άμεσα τη Λευκωσία.

Η επίσκεψη ολοκληρώνεται με μετάβαση του Μπιλάλ Ερντογάν στην περιοχή Ακάρ, όπου κατοικούν πληθυσμοί τουρκμενικής καταγωγής, και συνάντηση στη Βηρυτό με τον πρωθυπουργό Ναουάφ Σαλάμ. Και όλα δείχνουν ότι έπεται συνέχεια.