Όταν η ύβρις αυτοκαταστρέφεται

Οι ψηφοφόροι έβλεπαν τον Τραμπ και την πολιτική του στα πρόσωπα των εκλεκτών του. Και τους τιμώρησαν όλους.

Είναι τουλάχιστον αστείο αυτό που είπε ο Τραμπ –«χάσαμε επειδή δεν ήμουν στα ψηφοδέλτια»– μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, όταν οι Δημοκρατικοί κέρδισαν την πλειοψηφία σε Βουλή και Γερουσία. Στην πραγματικότητα, έγινε ακριβώς το αντίθετο: Έχασαν επειδή οι ψηφοφόροι έβλεπαν τον Τραμπ στο πρόσωπο κάθε υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών. Και αυτό που έβλεπαν είναι το πού πηγαίνει η χώρα τους με τον μισότρελο (εντάξει, το «μισο-» είναι ευφημισμός) πορτοκαλί τύπο που παριστάνει τον πρόεδρό τους. Όπως δείχνει η δημοσκόπηση μιας κοινοπραξίας μεγάλων αμερικανικών ΜΜΕ ανάμεσα σε 79.000 Αμερικανούς, η οικονομία κατά 39% και η κατάσταση της δημοκρατίας κατά 32% είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, και αυτά ακριβώς καθόρισαν την ψήφο τους.

Περίπου τρεις στους τέσσερις ψηφοφόρους έχουν αρνητική γνώμη για το πού οδηγεί τη χώρα τους ο Τραμπ, με μόνο ένα 18% να δηλώνει ικανοποίηση. Παράλληλα, σύμφωνα με το Assosiated Press, το 60% των πολιτών αποδοκιμάζουν τον τρόπο που ασκεί τα καθήκοντά του ο πρόεδρος, ενώ θεωρούν ότι η ακρίβεια οφείλεται στην πολιτική του παρά σε εξωτερικούς παράγοντες που δεν ελέγχει. Επίσης, προφανώς λόγω αυτών των ανησυχιών, το 70% των ψηφοφόρων επιθυμούν το Κογκρέσο να ασκεί ισχυρότερο και πιο αποτελεσματικό έλεγχο στην εξουσία του προέδρου. Κάτι που φαίνεται πως έγινε πραγματικότητα.

Άλλο ένα αστείο που έχει σχέση με τις ΗΠΑ και τα πολιτικά πράγματα εκεί, είναι το ότι Republic και Democracy, δυο λέξεις στην ονομασία των δύο κομμάτων που εναλλάσσονται στην εξουσία, σημαίνουν το ίδιο πράγμα – Δημοκρατία. Πόση σχέση έχουν το ένα ή το άλλο μ’ αυτήν, είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό το ότι οι Δημοκρατικοί, οι οποίοι κέρδισαν αυτές τις ενδιάμεσες εκλογές, στην ουσία δεν κούνησαν το δαχτυλάκι τους. Δεν ξέρω αν ήταν συνειδητή απόφαση να αφήσουν τον Τραμπ να χάσει μόνος του, όμως μετά την εκλογή του εξαφανίστηκαν από τη δημόσια ζωή. Η Κάμαλα Χάρις ήπιε το αμίλητο νερό μετά την ήττα της, ενώ από ολόκληρο το Δημοκρατικό κόμμα ο μόνος που μιλά πότε-πότε ασκώντας κριτική στον Τραμπ είναι ο 85χρονος  Μπέρνι Σάντερς, ημιανεξάρτητος και «αριστερός».

Το πολιτικό προσωπικό και οι ψηφοφόροι ενός τόπου συνιστούν έναν ισχυρό πολιτιστικό δείκτη και η συνολική συμπεριφορά τους τοποθετεί τη χώρα, στην κλίμακα «δημοκρατία-ολοκληρωτισμός», πιο κοντά στο ένα είτε στο άλλο άκρο. Νομίζω πως βρισκόμαστε πλέον σε ένα σημείο όπου τα πράγματα είναι παγκοσμίως πιο ρευστά από ποτέ. Εκτός του ότι επικρατεί το «είσαι ό,τι δηλώσεις» (εννοείται πως σχεδόν ποτέ δεν είσαι), παλαιότερα γνωρίζαμε –ή έτσι μας έμαθαν– ότι όλα ήταν σαφώς οριοθετημένα: Από τη μια είχαμε τους ολοκληρωτισμούς (για άλλους οι φασιστικές χούντες και για άλλους το λεγόμενο «σιδηρούν παραπέτασμα») και από την άλλη τις ελεύθερες δημοκρατίες. Σήμερα φαίνεται πως τα όρια ανάμεσά τους είναι πολύ πιο «θολά» από ό,τι νομίζουμε.

Υπάρχει ένας τρίτος παράγοντας που καθορίζει την ποιότητα της δημοκρατίας και των ελευθεριών σε μια χώρα: Η διαφθορά. Δεν είμαι σίγουρος αν υπήρχε ανέκαθεν σε τέτοια έκταση, σίγουρα όμως ήταν πάντα ο κανόνας στα ανελεύθερα καθεστώτα, τόσο στα φασιστικά-ολοκληρωτικά όσο και σ’ εκείνα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού». Σήμερα, με τα όρια ανάμεσα σε δημοκρατία και ολοκληρωτισμό να γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα, ο καθοριστικός παράγοντας στην εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών είναι οι άνθρωποι – οι νέοι άνθρωποι, όπως δείχνουν οι εξελίξεις σε πολλές χώρες.

Ένας ακόμα επιβαρυντικός παράγοντας είναι η θρησκεία, η οποία έχει καθοριστικό ρόλο στα θρησκευτικά κράτη. Και επειδή όλες οι θρησκείες, άλλες λιγότερο άλλες περισσότερο, είναι εξ ορισμού αυταρχικές –ο Λόγος του (επινοημένου) Θεού είναι ο νόμος– τα καθεστώτα αυτά συγκαταλέγονται στα ανελεύθερα. Δεν υπάρχουν καλές ή κακές θρησκείες αλλά μόνο κακές και χειρότερες, ωστόσο τα μουσουλμανικά καθεστώτα είναι από τα πιο ανελεύθερα, με το εβραϊκό-σιωνιστικό κράτος του Ισραήλ να ακολουθεί. Αλλά και πάλι, η ελπίδα για αλλαγή βρίσκεται στα χέρια των νέων. Ωστόσο, ο Τραμπ και ο Νετανιάχου «κατόρθωσαν» με τους τυφλούς βομβαρδισμούς τους στο Ιράν να συσπειρώσουν υπέρ των μουλάδων τον κόσμο –νέους κυρίως– που λίγο πριν διαδήλωναν δυναμικά εναντίον τους.

Όσο πιο ανελεύθερο και καταπιεστικό είναι ένα καθεστώς, ακόμα κι αν τυπικά θεωρείται «δημοκρατικό», τόσο πιο έντονες είναι οι αντιδράσεις. Το σύνθημα του παρελθόντος, «ο σκλάβος δεν έχει να χάσει παρά μόνο τις αλυσίδες του», το γνωρίζουν καλά οι σύγχρονοι διεφθαρμένοι πολιτικοί, μαζί με τους πάμπλουτους «σπόνσορές» τους. Έτσι, με ένα κοκαλάκι ελευθερίας ή ψευτοπαροχών πότε-πότε, ξεγελούν και κρατούν τους πολίτες «φρόνιμους», ακόμα κι εκείνους που ζουν στα όρια της φτώχειας. Κάτι που ξέχασε είτε δεν έλαβε υπόψη του ο αλαζόνας Αμερικανός πρόεδρος, και οι ψηφοφόροι τον τιμώρησαν.

Κάποιοι επικαλούνται ένα ψευτοδίλημμα: Κοινωνικές παροχές ή ελευθερίες; Οι νοσταλγοί του λεγόμενου «υπαρκτού» τονίζουν τις πρώτες υποβαθμίζοντας τις δεύτερες. Η αλήθεια είναι, πάντως, πως ούτε οι μεν υπήρξαν ούτε οι δε. Μπορούσες να πας στον γιατρό, αλλά το πόσο καλός θα ήταν εξαρτιόταν από τη θέση σου στο κόμμα, ενώ οι ατομικές ελευθερίες «παραθέριζαν» στα γκουλάγκ της Σιβηρίας. Ταυτόχρονα η διαφθορά οργίαζε, με τον καπιταλισμό σε «κρατική» εκδοχή αυτή τη φορά και πολλούς συντρόφους να κάνουν χοντρό κομπόδεμα. Ουσιαστικά, το σημερινό καθεστώς του Πούτιν είναι μια συνέχεια εκείνου του μορφώματος, που κατέρρευσε μεν το 1991 για να αναδυθεί χειρότερο από τις στάχτες του αργότερα. Σήμερα, ωστόσο, το μείζον είναι πώς θα εξελιχθούν στο εξής οι ΗΠΑ.

chrarv@philelefheros.com

Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 08.11.2026