Ο Φυτιρής αγγίζει την κοροϊδία του Πόθεν Έσχες, οι βουλευτές θα τολμήσουν;

Η υπόθεση έχει καταντήσει ανέκδοτο. Το Πόθεν Έσχες των πολιτικών και των αξιωματούχων αλλάζει, τροποποιείται, αναθεωρείται, συζητείται και επανέρχεται. Κάθε φορά παρουσιάζεται ως μεγάλη μεταρρύθμιση. Ως δήθεν αποφασιστικό βήμα προς τη διαφάνεια. Κάθε φορά, όμως, η κοινωνία παραμένει με την ίδια απορία: Ποιος ελέγχει ποιον; Ποιος εγγυάται ότι όσα δηλώνονται ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα; Απομένει να φαντάζει ως μια μεγάλη κοροϊδία!

Αυτή είναι η ωμή αλήθεια. Το Πόθεν Έσχες, όπως εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα, απέτυχε να πείσει. Όταν ένας θεσμός που υποτίθεται ότι υπηρετεί τη διαφάνεια καταλήγει να αντιμετωπίζεται από τους πολίτες ως κοροϊδία, σημαίνει ότι κάτι πάει πολύ στραβά.

Δεν μπορεί ένας πολιτικός να αναλαμβάνει ένα αξίωμα, να καταθέτει δήλωση περιουσιακών στοιχείων και να ξαναελέγχεται ουσιαστικά όταν αποχωρήσει. Πέντε χρόνια είναι αρκετά για να αλλάξει δραματικά η οικονομική κατάσταση ενός ανθρώπου. Είναι, όμως, και αρκετά για να προσφέρουν σε όποιον επιθυμεί να αποκρύψει πράγματα και καταστάσεις τη δυνατότητα να τα διαμορφώσει όπως γουστάρει.

Το νέο νομοσχέδιο το οποίο ετοίμασε το Υπουργείο Δικαιοσύνης και αποκάλυψε χθες το philenews, επιχειρεί να διορθώσει ορισμένες από αυτές τις παθογένειες. Προβλέπει τέσσερις δηλώσεις κατά τη διάρκεια μιας πενταετούς θητείας. Εισάγει, δηλαδή, ενδιάμεσο έλεγχο ανά 30 μήνες. Προβλέπει δημοσιοποίηση και των ενδιάμεσων δηλώσεων. Παράλληλα, καθιερώνει διοικητικά πρόστιμα που μπορεί να φτάσουν έως και €50.000 για παραλείψεις ή καθυστερήσεις.

Επιτέλους, κάποιος σκέφτηκε ότι η υποβολή μιας δήλωσης δεν μπορεί να είναι υπόθεση χωρίς ουσιαστικές συνέπειες. Η διαφάνεια δεν εξαντλείται σε μια υπογραφή πάνω σε ένα έντυπο.

Υπάρχει, όμως, μια αλλαγή που αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς. Ο έλεγχος των δηλώσεων των βουλευτών φεύγει από τα εσωτερικά όργανα της Βουλής και ανατίθεται στον Έφορο Φορολογίας. Επιτέλους! Ποιος μπορούσε να πείσει την κοινωνία ότι υπάρχει πραγματική ανεξαρτησία όταν οι ίδιοι οι πολιτικοί είχαν λόγο στον έλεγχο των περιουσιακών στοιχείων των συναδέλφων τους; Ποια λογική υπαγόρευε αυτό το καθεστώς; Να ελέγχουν οι πολιτικοί τους πολιτικούς και οι πολίτες να αισθάνονται ασφαλείς;

Ο αυτοέλεγχος δεν είναι διαφάνεια. Είναι συνταγή για υποψίες, αμφιβολίες και δυσπιστία. Ασφαλώς, όμως, ούτε το νέο νομοσχέδιο αποτελεί πανάκεια. Δεν αρκεί να αυξηθούν οι δηλώσεις και να προβλεφθούν πρόστιμα. Χρειάζεται ουσιαστικός έλεγχος, διασταύρωση στοιχείων και εντοπισμός ανεξήγητης αύξησης περιουσίας.

Η μεταφορά του ελέγχου στο Τμήμα Φορολογίας είναι θετικό βήμα σε σχέση με τον αυτοέλεγχο της Βουλής. Δεν αποτελεί, ωστόσο, την ιδανική λύση. Το Τμήμα Φορολογίας είναι κρατική υπηρεσία, που σχετίζεται και ελέγχεται από την εκάστοτε κυβέρνηση. Τα μέλη της κυβέρνησης, όμως, υπουργοί, υφυπουργοί και άλλοι, δεν βρίσκονται έξω από το κάδρο του Πόθεν Έσχες. Πώς, λοιπόν, διασφαλίζεται η απόλυτη ανεξαρτησία όταν μια υπηρεσία που βρίσκεται υπό τον πολιτικό έλεγχο της κυβέρνησης καλείται να ελέγξει τα στελέχη της εκτελεστικής εξουσίας;

Η καλύτερη λύση θα ήταν η δημιουργία μιας πραγματικά ανεξάρτητης αρχής, με θεσμικές εγγυήσεις, επαρκείς εξουσίες και πλήρη διοικητική και λειτουργική αυτονομία. Μιας αρχής που δεν θα ελέγχεται ούτε από τη Βουλή ούτε από την κυβέρνηση, αλλά θα εφαρμόζει το νόμο με τα ίδια μέτρα και σταθμά για όλους.

Βεβαίως, κάποιος θα πει ότι αφού θα διορίζεται από τον Πρόεδρο ή την κυβέρνηση, και πάλι θα καλύπτεται από πέπλο αμφιβολίας. Ο μόνος θεσμός που φαίνεται να διατηρεί ακόμη αρκετή ανεξαρτησία είναι η Ελεγκτική Υπηρεσία. Ασχέτως αν ο Πρόεδρος διορίζει τον Γενικό Ελεγκτή (και δεν αναφερόμαστε ειδικά στον νυν αλλά μιλάμε γενικά) τα στελέχη της Ε.Υ. δείχνουν ακόμη να διαθέτουν κότσια για να κάνουν αντικειμενικούς ελέγχους.

Επιστρέφοντας στο νέο νομοσχέδιο που ετοίμασε το υπουργείο Δικαιοσύνης (και μπράβο στον Φυτιρή για την τόλμη του) το ερώτημα πλέον απευθύνεται στους βουλευτές. Σε εκείνους που τόσα χρόνια αποδέχονταν ένα σύστημα στο οποίο οι ίδιοι είχαν λόγο στον έλεγχο των περιουσιακών τους δηλώσεων.

Θα βρουν τη δύναμη να ψηφίσουν αυτό το νομοσχέδιο; Θα δεχθούν να ελέγχονται από έναν εξωτερικό μηχανισμό; Θα αποδεχθούν επιτέλους ότι το Πόθεν Έσχες δεν είναι προσωπική τους υπόθεση, αλλά υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία; Ή θα ανακαλύψουν και πάλι αδυναμίες, επιφυλάξεις και δικαιολογίες για να ξεδοντιάσουν ακόμη μία μεταρρύθμιση; Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα!

Η κοινωνία βαρέθηκε τα μεγάλα λόγια για τη διαφάνεια. Βαρέθηκε τις εξαγγελίες και τις νομοθετικές παρεμβάσεις που αφήνουν τα πράγματα σχεδόν όπως ήταν. Αν οι βουλευτές δεν έχουν τίποτε να φοβηθούν, ας ψηφίσουν το νομοσχέδιο χωρίς υπεκφυγές και εκπτώσεις. Διαφορετικά, να γνωρίζουν ότι οι πολίτες θα συνεχίσουν να θεωρούν το Πόθεν Έσχες τη μεγαλύτερη θεσμική κοροϊδία. Και αυτοί που θα το απορρίψουν, θα έχουν όνομα και επίθετο!