Όποιος ξέρει την ρίζαν του εν φοάται τον άνεμον

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Πήρα ένα μικρό, πολύτιμο και μονάκριβο δώρο τούτη τη βδομάδα. Μια έκδοση «τόσο μικρή για να μπορεί σαν πουλί να χωρέσει στη χούφτα μου, και τόσο μεγάλη για να μπορεί να χωρά την ακέρια ανθρωπότητα», τολμώντας να παραφράσω τον δικό μας μεγάλο ποιητή Θεοδόση Πιερίδη.

Ένα μικρό καλαίσθητο βιβλίο 85 σελίδων μου χαρίστηκε, «Le Tessitrici di Karava – Οι Υφάντρες του Καραβά», η ποιητική συλλογή της Κύπριας Αλεξάνδρας Ζαμπά, που γεννήθηκε από τον κόσμο των υφαντριών και των κεντητριών του Καραβά… που ξεριζωμένες από τη γη τους, συνέχισαν να υφαίνουν τη δική τους ζωή, και μαζί, τη συλλογική μας μνήμη.

Βρεθήκαμε, μιλήσαμε εκείνη για τον Καραβά, την Αλεξάνδρεια, το Λέτσε στην Κάτω Ιταλία και τα Griko της Απουλίας, εγώ για το Βαρώσι, τη Χώρα, τη δική μας τοπολαλιά, τη Λάσα και τη Φύτη.

Στο πίσω μέρος του μυαλού και των δύο ο τόπος, το κάλλος της δημιουργίας των γυναικείων χεριών, η παράδοση και η ποίηση που γεννιέται από… τη σιωπηλή πράξη της διατήρησης… που δεν αρχίζει από τη λέξη, αλλά από τη χειρονομία, και πριν από την αφήγηση, το σώμα που θυμάται».

Πολλά χρόνια είχα να χαρώ μια τέτοια συζήτηση, ένα μοναδικό συναπάντημα που περιείχε ταυτόχρονα πόνο και θαυμασμό, παρελθόν και αισιοδοξία, και κυρίως αναγνώριση του κάλλους της παράδοσης και του επαγγέλματος των υφαντριών και των κεντητριών στον σημερινό κόσμο που ισοπεδώνει, ως οδοστρωτήρας, και την παράδοση και τη δημιουργία για χάριν της ούτω καλούμενης «ανάπτυξης».

Είπαμε πολλά, κουβέντες, ιστορίες, μνήμες, για τα «μετά τα 70 και πριν από τα 100» είπε γελώντας η Αλεξάνδρα.

Το επόμενο πρωί με τη μυρωδιά της πρωινής βροχής και τους ήχους του εωθινού για τη πολυαναμενόμενη παρέλαση της 28^η Οκτωβρίου διάβασα και τις 83 σελίδες. Κάθε στίχο, κάθε στροφή, το φυλλομέτρησα με αγάπη και απίστευτη ευγνωμοσύνη γιατί όπως οι δαντέλλες και τα Φερβολιτέ του Καραβά διαφυλάσσουν τη μνήμη των χεριών των κεντητριών, έτσι και η ποίηση διαφυλάσσει τη φωνή τους. Η Αλεξάνδρα κέντησε το χάρισμα και τον πόνο των Καραβιώτισσων με τον δικό της ιδιαίτερο και ευαίσθητο λόγο.

Στο εξώφυλλο της έκδοσης, το θαυμαστό έργο «Άχνα», της Λυσιώτισσας εικαστικού Μαρίας Χατζητοφή. Ένα έργο που επεξηγεί με κλωστή και χωρίς λόγια, τη μεγάλη διάρκεια της ιστορίας μας!

Διάβασα ξανά και ξανά τον εκπληκτικό πρόλογο της συγγραφέως που θα πρέπει να διδάσκεται στα λύκεια μας! Προτείνω να δίνεται ως δοκίμιο στους τελειόφοιτους φοιτητές ο τίτλος του σημερινού σημειώματος που είναι η κατακλείδα της συγγραφέως, μήπως και καταφέρουμε να παραμείνουμε στον τόπο μας και στους επόμενους αιώνες.

Κάποια στιγμή, κυρία Υπουργέ της Παιδείας, πρέπει να σκεφτείτε την τεράστια ευθύνη που κρατάτε στα χέρια σας. Γράφει η Αλεξάνδρα στον συγκλονιστικό Πρόλογο της ποιητικής συλλογής:

Το καλοκαίρι του 74 οι κάτοικοί του Καραβά καταδιώχθηκαν βίαια από τον τουρκικό στρατό, ξεριζώθηκαν από τη γη τους χωρίς καμιά δυνατότητα επιστροφής. Πίσω τους έμειναν ο τόπος τους και τα νεκροταφεία των προγόνων τους, εγκλωβισμένα στην κατοχή. Ότι όμως κατοικούσε στα χέρια τους δεν μπορούσε να κατακτηθεί. Οι γυναίκες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους πήραν μαζί τους ότι κανείς δε θα μπορούσε ποτέ να τους αφαιρέσει.

Όχι μόνο τη γλώσσα, όχι μόνο τα τραγούδια, πήραν μαζί τους τη μνήμη των χεριών, μια σιωπηλή γνώση που κανένα σύνορο δεν μπορεί ν’ αναχαιτίσει γιατί εξακολουθεί να κατοικεί στο σώμα εκείνων που τη διαφυλάσσουν και την ανανεώνουν μέσα από τη χειρονομία. Κάθε φορά που μια γυναίκα ξαναπιάνει την κλωστή ανάμεσά στα δάκτυλά της ο Καραβάς παύει να είναι μόνο ένας χαμένος τόπος, γίνεται ξανά ένας τόπος κατοικημένος.

Αυτό το κείμενο πρέπει να διδάσκεται στα λύκειά μας για να εξηγήσουμε στα παιδιά μας τι είναι μνήμη! Γιατί μια μητέρα δεν μεταδίδει στην κόρη της μόνο ένα σχέδιο. Της εμπιστεύεται έναν ρυθμό, την υπομονή, το μέτρο της αναπνοής, έναν τρόπο να βλέπει και να κατοικεί στον κόσμο. Της παραδίδει μια γνώση που κανένα βιβλίο δεν μπορεί να περιλάβει ολόκληρη, γιατί ζει μέσα στην χειρονομία, την επανάληψη, στον κοινό χρόνο. Μέσα σ’ αυτή τη χειρονομία μεταδίδεται κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνική. Μεταδίδεται ένας τρόπος ζωής. Της κληροδοτεί έναν τρόπο να σκέφτεται τον κόσμο. Εκεί η σκέψη γίνεται εμπειρία και η εμπειρία μέσα από τη χειρονομία γίνεται παράδοση.

Η παράδοση δεν είναι η επανάληψη των ιδίων μορφών, είναι η δύναμη να γεννά αδιάκοπα νέες μορφές χωρίς να κόβει το νήμα που τις συνδέει με την αρχή τους. Εκεί όπου η χειρονομία επιμένει, η μνήμη δεν αρκεί να διαφυλάσσει το παρελθόν, γίνεται δημιουργία!

Προσπάθησα να επιλέξω ένα ποίημα από τα 26 των τριών ενοτήτων της συλλογής. Γυναίκες κεντούν τον ουρανό, Το νήμα είναι υπόσχεση και Επιστροφή στη γη.

Η γυναίκα του Καραβά