Οι ψυχολογικοί κίνδυνοι των AI Chatbots

Θα ζητούσατε συμβουλές για τη ζωή σας από ένα κατσαβίδι;

Τα chatbots έχουν ενσωματωθεί ταχύτατα στην καθημερινότητά μας, προσφέροντας αναμφισβήτητη χρησιμότητα. Βοηθούν φοιτητές και ερευνητές να εντοπίζουν πηγές, να συνθέτουν πληροφορίες και να διατυπώνουν σύνθετα επιχειρήματα σε ελάχιστο χρόνο. Όταν όμως ένα chatbot από εργαλείο γίνεται φίλος, σύμβουλος ή ψυχολογικό στήριγμα, τα όρια μεταξύ χρηστικής βοήθειας και συναισθηματικής εξάρτησης θολώνουν επικίνδυνα.

Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JMIR Mental Health από ερευνητές του Northeastern University London και του King’s College London καταγράφει με ανησυχητική σαφήνεια τις σκοτεινές συνέπειες της συναισθηματικής σχέσης με τα chatbots. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η εκτεταμένη χρήση τους συνδέεται με «σοβαρά αρνητικά αποτελέσματα», όπως εξάρτηση ανάλογη του εθισμού, επιδείνωση προϋπαρχουσών ψυχικών διαταραχών, επιβλαβείς συμβουλές, ακόμη και περιστατικά αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονικών πράξεων.

Η έννοια της «AI ψύχωσης», ενός φαινομένου όπου χρήστες αναπτύσσουν παραληρητικές και παρανοϊκές σκέψεις μέσω της αλληλεπίδρασης με chatbots, έχει πλέον τεκμηριωθεί και επιστημονικά. Η επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας Asia Maurich Novelli τονίζει ότι «οι επιπτώσεις αυτών των συστημάτων δεν είναι ίδιες για όλους», καθώς διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικά επίπεδα ευαλωτότητας και κοινωνικής υποστήριξης.

Η τραγική περίπτωση του Sewell Setzer III, ενός 14χρονου από τη Φλόριντα που αυτοκτόνησε έπειτα από έντονη συναισθηματική σχέση με ένα chatbot της πλατφόρμας Character.AI, κατέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι οι κίνδυνοι δεν είναι μόνο θεωρητικοί. Παράλληλα, έρευνα του Stanford διαπίστωσε ότι chatbots που χρησιμοποιούνται ως «θεραπευτές» συχνά ενθαρρύνουν σχιζοφρενικές παραληρητικές ιδέες και αυτοκτονικές σκέψεις, αντί να τις αποκλιμακώνουν.

Ο Travis Gilly, εκτελεστικός διευθυντής του Real Safety AI Foundation, προειδοποιεί ότι οι γενικής χρήσης βοηθοί ΤΝ δεν διαθέτουν μηχανισμούς άρνησης σε κρίσεις, διαδρομές αποκλιμάκωσης, ούτε δυνατότητα παραπομπής σε ανθρώπινο κλινικό γιατρό. Ακριβώς τη στιγμή που ένας εκπαιδευμένος ειδικός θα επιβράδυνε τη συνομιλία για το καλό του ασθενούς, το chatbot συνεχίζει να ενισχύει ό,τι ο χρήστης εκφράζει. Δεν είναι τυχαίο ότι πολιτείες των ΗΠΑ όπως το Ιλινόι, η Νεβάδα, το Ρόουντ Άιλαντ και το Μέιν έχουν ήδη απαγορεύσει τη χρήση ΤΝ για ψυχοθεραπεία, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την απαγόρευση των chatbots συντροφιάς για ανηλίκους.

Η απαγόρευση των chatbots συντροφιάς δεν επηρεάζει μόνο ευάλωτους ανηλίκους, αλλά και πανίσχυρους υπερηλίκους, όπως αποδεικνύεται στην περίπτωση του «πλανητάρχη» Ντόναλντ Τραμπ. Τον Δεκέμβριο του 2025, σύμφωνα με ρεπορτάζ του περιοδικού Time, ο Τραμπ συναντήθηκε κρυφά με τον Έλον Μασκ και πέρασε ώρες συνομιλώντας με το chatbot Grok. Ρώτησε το νεόφυτο τότε chatbot πώς θα αντιδρούσε η Βενεζουέλα αν οι ΗΠΑ συλλάμβαναν τον πρόεδρό τους Νικολάς Μαδούρο. Το chatbot απάντησε ότι ο Μαδούρο ήταν ένας «βαθιά αντιδημοφιλής δικτάτορας» και ότι πολλοί θα πανηγύριζαν την πτώση του.

Όταν, έναν μήνα αργότερα, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στη Βενεζουέλα και πράγματι ξέσπασαν πανηγυρισμοί, ο Τραμπ, κατά τις ίδιες πηγές, «κατέληξε να θεωρεί το Grok ιδιοφυές». Ένα chatbot, σχεδιασμένο να συμφωνεί και να ενισχύει τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις του συνομιλητή του, καθόρισε έμμεσα μια στρατιωτική απόφαση με γεωπολιτικές συνέπειες. Αυτή η τάση της AI να λέει στον χρήστη αυτό που θέλει να ακούσει είναι ακριβώς ο ίδιος μηχανισμός που σε ατομικό επίπεδο ενισχύει παραληρητικές ιδέες και ψυχολογική εξάρτηση.

Ως άνθρωποι οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε ότι τα chatbots δεν είναι συναισθηματικά στηρίγματα ούτε υποκατάστατα ανθρώπινης επαφής. Είναι εργαλεία, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από ένα κατσαβίδι ή ένα μπλέντερ. Θα ζητούσατε συμβουλές για τη ζωή σας από ένα κατσαβίδι;

Η ερώτηση μοιάζει παράλογη κι όμως αυτό ακριβώς κάνουμε όταν στρεφόμαστε σ’ ένα chatbot για παρηγοριά, κατανόηση ή καθοδήγηση στις πιο ευαίσθητες στιγμές μας. Η τεχνολογία μπορεί να μιμείται κατανόηση, αλλά παραμένει μια αλγοριθμική αντανάκλαση των λέξεών μας, χωρίς συνείδηση, χωρίς ευθύνη, χωρίς πραγματική φροντίδα.

Ελεύθερα, 11.10.2026