Η κοινωνική ανισότητα στην Παιδεία

Το πολιτιστικό επίπεδο ενός τόπου φαίνεται από την ποιότητα του εκπαιδευτικού του συστήματος.

Ας μην ανησυχεί η υπουργός Παιδείας, η κυβέρνηση κατ’ επέκταση, ενόψει των μαθητικών κινητοποιήσεων στη Γαλλία. Εδώ, το πολύ-πολύ να μαζευτούν μια χούφτα εκπαιδευτικοί με πλακάτ έξω από το υπουργείο ή μερικοί μαθητές να κάνουν αποχή από τα μαθήματά τους. Θα μου πείτε, τα αιτήματα των Γάλλων μαθητών δεν είναι τα ίδια με των Κυπρίων, πολύ περισσότερο των εκπαιδευτικών των δύο χωρών. Οι Κύπριοι δάσκαλοι και καθηγητές έχουν κολλήσει στο πώς θα διορίζονται (προτιμούν, όπως φαίνεται, να περιμένουν τη σειρά τους από έναν κατάλογο πτυχιούχων, αν και άλλαξε ο νόμος εδώ και χρόνια) και στο πώς θα αξιολογείται η επίδοση και η επάρκειά τους. Ζητήματα σοβαρά μεν, αλλά μακριά από καθαρά εκπαιδευτικά θέματα και προβλήματα (εξαιρούνται τα ακατάλληλα σχολεία-εργοτάξια, αλλά και τα… κλιματιστικά).

Τι ζητούν, λοιπόν, οι μαθητές στη Γαλλία, σε διαμαρτυρίες που λίγο θέλει να εξελιχθούν σε γενικευμένη αντικυβερνητική εξέγερση; Καταγγέλλουν ότι πολλά σχολικά κτήρια βρίσκονται σε κακή κατάσταση (κάποια κτίστηκαν τη δεκαετία του 1960), οι τάξεις σε αρκετά σχολεία –λύκεια κυρίως– είναι υπερβολικά πολυπληθείς (σε κάποιες συνωστίζονται ακόμα και 36 παιδιά) ενώ υπάρχει και έλλειψη εκπαιδευτικών σε συνδυασμό με ελλιπή χρηματοδότηση.

Το θέμα είναι ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της Γαλλίας χαρακτηρίζεται από έντονες κοινωνικές ανισότητες: Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), ένα παιδί που φοιτά σε σχολείο μιας υποβαθμισμένης περιοχής, έχει λιγότερες πιθανότητες να ξεφύγει από το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε σε σύγκριση με μαθητές σε πιο «προνομιούχο» κοινωνικό περιβάλλον, ακόμα και συγκριτικά με μαθητές σε πολλές άλλες ανεπτυγμένες χώρες. Αναπόφευκτα, υπάρχει σημαντική διαφορά και στις επιδόσεις, την οποία επίσης επισημαίνει ο ΟΟΣΑ.

Οι μαθητές διαμαρτύρονται και για την εντατικοποίηση του προγράμματος, δηλαδή περισσότερες ώρες μαθημάτων και μικρότερη διάρκεια του σχολικού έτους. Πολλοί λένε πως βρίσκονται στο σχολείο από το πρωί ώς τις 6 το απόγευμα, με μεγάλα κενά ανάμεσα στα μαθήματα λόγω απουσίας εκπαιδευτικών, με εντονότερο το πρόβλημα στις φτωχότερες περιοχές. Την ίδια ώρα, οι εκπαιδευτικοί εργάζονται το πολύ 18 ώρες εβδομαδιαίως και δεν δέχονται να κάνουν αναπληρώσεις ακόμα κι αν μπορούν (αν και όταν κάνουν, πληρώνονται υπερωριακά). Αυτή η ανισότητα ανάμεσα σε μαθητές από διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον εντείνεται από την αλλαγή του συστήματος πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση μέσω της πλατφόρμας Parcoursup, η οποία, όπως λένε, «φιλτράρει» και παραμερίζει τους υποψηφίους των φτωχών και πολυεθνικών κοινοτήτων.

Η κυβέρνηση λέει πως η «Ανυπότακτη Γαλλία», το κόμμα της Αριστεράς του Ζαν-Λικ Μελανσόν, εκμεταλλεύεται πολιτικά την κατάσταση. Αλλά αυτό είναι αναμενόμενο, εφόσον η ποιότητα της εκπαίδευσης είναι ταξική: Εξαρτάται από τη συνοικία στην οποία βρίσκεται ένα σχολείο και από το οικογενειακό εισόδημα, μετατρέποντας τα σχολικά προβλήματα σε γενικότερο αίσθημα κοινωνικής αδικίας. Ωστόσο, στις διαδηλώσεις συμμετέχουν και σχολεία του κέντρου, ακόμα και ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, με τις ελλείψεις και ανισότητες να δημιουργούν απρόσμενες γέφυρες αλληλεγγύης. Οι καταστροφές κατά τις κινητοποιήσεις αναπόφευκτα περιπλέκουν τα πράγματα, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι πολίτες να αποδοκιμάζουν την εμπλοκή της «Ανυπότακτης Γαλλίας», χωρίς αυτό ωστόσο να συνεπάγεται και στήριξη της κυβέρνησης.

Η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλει δυσανάλογη αστυνομική βία (υπάρχουν εκατοντάδες τραυματίες, κυρίως μαθητές), αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι υπήρξαν βίαιες ενέργειες από διαδηλωτές. Όμως η βίαιη καταστολή διευρύνει την αγανάκτηση, αν και τα επεισόδια απομακρύνουν μέρος των υποστηρικτών του κινήματος. Ωστόσο, η δυσαρέσκεια κατά της κυβέρνησης του Μακρόν είναι γενικότερη, λόγω της συνεχιζόμενης υποβάθμισης του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. Η εκπαιδευτική κρίση εκδηλώνεται μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον ακρίβειας, δημοσιονομικής πίεσης και ανασφάλειας.

Τι αναμένεται να γίνει τώρα; Ο Μακρόν αναζητά λύσεις με τους υπουργούς του, καθώς αντιλαμβάνεται πως η αστυνομική βία εκθέτει την κυβέρνησή του. Ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Παιδείας προσπαθούν να ικανοποιήσουν ορισμένα από τα αιτήματα των μαθητών και του εκπαιδευτικού κόσμου, τα οποία θεωρούν δικαιολογημένα. Το πρόβλημα είναι ότι για να γίνει αυτό, έστω και εν μέρει, χρειάζονται πολλά χρήματα. Το προσχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει δημοσιονομική προσαρμογή ύψους 43 δισ. ευρώ για το 2027, με συνδυασμό φοροαπαλλαγών και περιορισμό των δαπανών, αλλά μάλλον χρειάζονται πολύ περισσότερα.

Ο πολιτισμός μιας χώρας αντανακλάται στην ποιότητα του εκπαιδευτικού της συστήματος. Όμως η αναζήτηση πόρων για παροχές (και) στην Παιδεία, καταλήγει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Ποιος θα πληρώσει το κόστος; Το οποίο ανεβαίνει ακόμα περισσότερο όσο συνεχίζονται οι κινητοποιήσεις, λόγω των καταστροφών. Αλλά πρόκειται για παγκόσμιο νόμο της Φυσικής: Η δράση (αστυνομική βία) προκαλεί αντίδραση (βανδαλισμούς και καταστροφές) η οποία προκαλεί ακόμα περισσότερη δράση και αντίδραση (βία και καταστολή). Ωστόσο, το γνωστό ψευτοδίλημμα με την κότα και το αβγό είναι παραπλανητικό: Η ευθύνη ανήκει σε αυτόν που έχει τη μεγαλύτερη εξουσία θεσμικά – την κυβέρνηση. Και αυτή δεν συμπεριφέρεται ως υπεύθυνος ενήλικας. Ένα σημείο στο οποίο, παρά τις πολλές διαφορές, συμπίπτει με τη γαλλική και η δική μας κυβέρνηση. Και οι εκπαιδευτικές μας οργανώσεις επίσης.

chrarv@philelefheros.com

Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 11.10.2026